چکیده
ترک سیگار یکی از چالشهای شایع در زندگی زوجین است که علاوه بر تأثیر مستقیم بر سلامت جسمی فرد، میتواند بر کیفیت رابطه زناشویی، آرامش خانواده و محیط خانه نیز اثرگذار باشد. وابستگی به سیگار، ترکیبی از اعتیاد جسمی و ذهنی است و بسیاری از مردان با وجود آگاهی از مضرات آن، ترک آن را دشوار مییابند. پژوهشها نشان میدهند که فشارهای روزمره، استرس کاری، تجربههای شکستخورده قبلی در ترک، و عدم اعتماد به توانایی شخصی، از عوامل اصلی دشواری ترک سیگار هستند (West, 2017).
رفتارهای نادرست همسر مانند سرزنش، نصیحتهای مکرر، مقایسه با دیگران و اعمال فشار برای ترک فوری، به جای کمک به فرآیند ترک، مقاومت و بازگشت به سیگار را افزایش میدهد. در مقابل، گفتوگوهای مبتنی بر همدلی، بیان احساسات به جای دستور، انتخاب زمان مناسب برای صحبت و نشان دادن همراهی بدون کنترلگری، زمینه را برای تغییر مثبت فراهم میکنند.
این مقاله با رویکرد علمی و روانشناسانه، راهکارهای ساده اما مؤثر برای کمک به ترک سیگار را ارائه میدهد؛ از جمله: ترک مرحلهبهمرحله، کمک در یافتن روش مناسب ترک (پزشک، آدامسهای جایگزین، نیکوتیندرمانی)، تشویق کوچکترین پیشرفتها و کاهش مصرف تدریجی. همچنین محیط خانه، محرکها و موقعیتهای وسوسهانگیز بررسی میشوند تا با ایجاد فضایی امن و آرام، امکان ترک موفق افزایش یابد. بررسی علتهای پنهان و مدیریت استرس، از دیگر محورهای مقاله است که به زوجین کمک میکند به جای تمرکز صرف بر رفتار سیگار، عوامل زمینهای را شناسایی و مدیریت کنند.
هدف مقاله ارائه یک راهبرد تدریجی و جامع است که با ترکیب همدلی، تشویق، شناخت محرکها و حمایت عملی، احتمال ترک موفق سیگار در مردان را به شکل چشمگیری افزایش میدهد و همزمان سلامت روان و صمیمیت خانواده را حفظ میکند.
مقدمه
وقتی سیگارِ شوهر روی سلامتی، رابطه و آرامش خانه اثر میگذارد و نمیدانی چطور بدون دعوا کمکش کنی
سیگار کشیدن نه تنها یک عادت فردی است بلکه یک مسئله روانشناختی و اجتماعی محسوب میشود که زندگی مشترک زوجین را تحت تأثیر قرار میدهد. بسیاری از مردان با وجود اطلاع از مضرات سیگار برای سلامت خود و خانواده، ترک آن را دشوار میدانند؛ زیرا اعتیاد به نیکوتین ترکیبی از وابستگی جسمی، ذهنی و رفتاری است و مغز به دریافت منظم نیکوتین عادت کرده است (Fiore et al., 2008). این وابستگی باعث میشود فرد حتی با انگیزه بالا برای ترک، به محض مواجهه با استرس یا محرکهای خاص، به مصرف سیگار بازگردد.
در زندگی زناشویی، اثرات سیگار فراتر از سلامت جسمی است و شامل کاهش کیفیت روابط، ایجاد استرس در خانواده، و گاهی بروز تضاد و سوءتفاهم میشود. برای بسیاری از همسران، مواجهه با سیگار کشیدن شوهر باعث نگرانی، عصبانیت و احساس ناتوانی میشود، به ویژه زمانی که تلاشهای قبلی برای ترک شکست خورده و اعتماد به نفس او کاهش یافته است. روانشناسان تأکید دارند که راهکارهای مستقیم مانند سرزنش، تهدید یا مقایسه با دیگران، مقاومت و بازگشت به سیگار را افزایش میدهد، زیرا این روشها فشار روانی فرد را بالا میبرند و فرایند ترک را پیچیدهتر میکنند (Prochaska & DiClemente, 1983).
برای کمک به ترک سیگار، لازم است رویکردی مبتنی بر همدلی، حمایت، و مدیریت تدریجی وابستگی اتخاذ شود. این شامل شناخت محرکها و موقعیتهایی است که باعث وسوسه میشوند، ارائه راهکارهای جایگزین برای کاهش استرس و اضطراب، تشویق پیشرفتهای کوچک، و ایجاد محیطی امن و آرام در خانه. همچنین، شناسایی علتهای پنهان مصرف سیگار—مانند فشارهای روانی، تنشهای شغلی، یا نیاز به لحظات آرامش کوتاه—به همسر کمک میکند به جای تمرکز صرف بر رفتار ظاهری، ریشه مشکل را هدف قرار دهد.
مقدمه این مقاله پایهای برای ارائه راهبردهای علمی و مرحلهای برای ترک سیگار فراهم میکند تا هم سلامت جسمی و روانی فرد بهبود یابد و هم کیفیت زندگی خانوادگی و روابط زناشویی تقویت شود. هدف اصلی مقاله ارائه مسیر تدریجی و مؤثر است که با حمایت همسر و هماهنگی مرحلهبهمرحله، احتمال ترک موفق را به شکل چشمگیری افزایش دهد، بدون آنکه دعوا یا فشار روانی غیرضروری ایجاد شود.
چرا شوهرم نمیتواند سیگار را رها کند؟
ترک سیگار یکی از دشوارترین رفتارهای تغییرپذیر در حوزه سلامت فردی است و بسیاری از مردان با وجود میل و آگاهی از مضرات سیگار، به دلیل ترکیب پیچیده وابستگی جسمی، روانی و رفتاری قادر به ترک آن نیستند. وابستگی جسمی به نیکوتین باعث میشود مغز به دریافت منظم این ماده عادت کند و هرگونه کاهش ناگهانی منجر به بروز علائم ترک مانند اضطراب، بیقراری، تحریکپذیری و تغییر خلق میشود (West, 2017). این وضعیت، مقاومت فرد در برابر ترک را افزایش میدهد و حتی تصمیمات مثبت او را در مسیر ترک مختل میکند.
از سوی دیگر، وابستگی ذهنی و رفتاری نیز نقش مهمی در دشواری ترک دارد. بسیاری از مردان سیگار را نه تنها به عنوان یک عادت فیزیکی، بلکه به عنوان ابزاری برای مدیریت استرس، آرامش ذهنی و کنترل هیجانات میشناسند. پژوهشها نشان میدهد که سیگار کشیدن در محیط کاری، هنگام مواجهه با فشارهای شغلی یا تنشهای خانوادگی، به عنوان یک مکانیسم مقابلهای عمل میکند (Fiore et al., 2008). در نتیجه، هرگاه شرایط مشابهی پیش آید، حتی پس از کاهش مصرف، احتمال بازگشت به سیگار بالا میرود.
تجربههای شکستخورده قبلی نیز تأثیر روانی قابل توجهی دارد. مردی که چندین بار تلاش کرده و نتوانسته سیگار را ترک کند، اعتماد به نفس خود را از دست میدهد و حس میکند که ترک برای او غیرممکن است. روانشناسی رفتار و انگیزه نشان میدهد که شکستهای مکرر باعث ایجاد یأس و کاهش خودکارآمدی میشوند، و احتمال بازگشت به مصرف به شدت افزایش مییابد (Bandura, 1997).
به طور خلاصه، دلایل عمده دشواری ترک سیگار در مردان شامل:
وابستگی جسمی شدید به نیکوتین که سیستم عصبی را عادت داده و علائم ترک ایجاد میکند.
وابستگی روانی و رفتاری که سیگار را به عنوان ابزار مدیریت استرس و آرامش ذهنی تثبیت کرده است.
تجربههای شکستخورده گذشته که اعتماد به نفس و انگیزه ترک را کاهش دادهاند.
شناخت این عوامل برای همسر ضروری است تا بتواند رویکردی همدلانه، علمی و مرحلهای اتخاذ کند که نه فشار و سرزنش ایجاد کند، نه مقاومت را افزایش دهد، بلکه زمینه تغییر مثبت و پایدار را فراهم نماید.
وابستگی جسمی و ذهنی قویتر از تصور
ترک سیگار به دلیل ترکیب پیچیده وابستگی جسمی و ذهنی یکی از دشوارترین تغییرات رفتاری در زندگی انسان است. وابستگی جسمی به نیکوتین باعث میشود سیستم عصبی مرکزی بدن به حضور مداوم این ماده عادت کند و کمبود آن منجر به بروز علائم ترک مانند اضطراب، تحریکپذیری، بیقراری، اختلال خواب و افزایش اشتها شود (West, 2017). این واکنشها به قدری قوی هستند که حتی مردانی با انگیزه بالا برای ترک، بارها دچار بازگشت به سیگار میشوند.
از سوی دیگر، وابستگی ذهنی و رفتاری نیز نقش مهمی دارد. بسیاری از مردان سیگار را به عنوان ابزاری برای مدیریت هیجانات و کاهش استرس تثبیت کردهاند. سیگار کشیدن به شکل ناخودآگاه به یک الگوی رفتاری تبدیل میشود که در شرایط مختلف، از جمله استرس کاری یا تنشهای خانوادگی، به کار گرفته میشود. روانشناسان معتقدند این وابستگی ذهنی به عنوان یک مکانیسم مقابلهای عمل میکند و ترک سیگار بدون جایگزین مناسب، تجربه ناراحتی روانی و اضطراب شدید را افزایش میدهد (Fiore et al., 2008).
ترکیب این دو نوع وابستگی، یعنی جسمی و ذهنی، باعث میشود ترک سیگار فرایندی تدریجی و نیازمند برنامهریزی دقیق باشد. فشار و اجبار برای ترک فوری معمولاً اثر معکوس دارد و مقاومت فرد را افزایش میدهد. در نتیجه، شناخت عمیق از این وابستگیها و استفاده از روشهای مرحلهای و حمایت روانی، کلید موفقیت در ترک سیگار است.
نقش استرس، تنشهای کاری و فشارهای روزمره
یکی دیگر از دلایل اصلی عدم توانایی در ترک سیگار، تأثیر استرس و فشارهای روانی روزمره است. مردانی که در محیط کاری پرتنش، با مسئولیتهای سنگین یا در مواجهه با مشکلات اقتصادی و اجتماعی قرار دارند، معمولاً از سیگار به عنوان یک ابزار مدیریت اضطراب و تنظیم هیجانات استفاده میکنند. روانشناسی سلامت نشان میدهد که سیگار کشیدن میتواند به شکل کوتاهمدت حس آرامش و کنترل ایجاد کند، اما اثر بلندمدت آن بر سلامت روان و جسمی کاملاً منفی است (Cohen et al., 2007).
تنشهای کاری نیز باعث ایجاد الگوهای شرطی مصرف سیگار میشوند. برای مثال، مصرف سیگار پس از یک جلسه استرسزا یا هنگام مواجهه با مشکلات کاری به یک عادت تقویتشده تبدیل میشود. این الگوها ذهن و بدن را به وابستگی مداوم عادت میدهند و ترک را دشوارتر میکنند. در زندگی مشترک، فشارهای خانوادگی نیز میتوانند نقش مشابهی داشته باشند؛ مواجهه با اختلافات زوجین یا مدیریت مسئولیتهای فرزندان، مردان را به استفاده از سیگار به عنوان مکانیزم مقابلهای سوق میدهد.
بنابراین، هر برنامه ترک سیگار باید مدیریت استرس و ارائه جایگزینهای سالم برای آرامش را شامل شود. فعالیتهایی مانند ورزش، تکنیکهای تنفس، مدیتیشن، یا سرگرمیهای کوتاهمدت میتوانند جایگزین سیگار در شرایط پرتنش شوند. درک نقش استرس و فشارهای روزمره، کلید کاهش مقاومت روانی و افزایش احتمال موفقیت ترک است.
تجربههای شکستخورده قبلی که اعتمادبهنفسش را کم کرده
تجربههای شکست در تلاشهای پیشین ترک سیگار یکی از موانع روانی مهم است. روانشناسی انگیزه و رفتار نشان میدهد که هر بار شکست در ترک، احساس خودکارآمدی و اعتماد به توانایی شخص برای تغییر کاهش مییابد (Bandura, 1997). این کاهش اعتماد به نفس میتواند منجر به باورهای منفی مانند «من نمیتوانم ترک کنم» یا «برای من غیرممکن است» شود و انگیزه ترک را تحت تأثیر قرار دهد.
تجربههای شکستخورده، علاوه بر کاهش اعتماد به نفس، باعث ایجاد ترس از شکست مجدد و اضطراب روانی میشوند. مردان ممکن است از تلاش دوباره اجتناب کنند یا به دنبال راههای کوتاهمدت برای کاهش اثرات ترک باشند، بدون اینکه به روش علمی و مرحلهای ادامه دهند. این چرخه بازگشت، مقاومت و کاهش انگیزه، یکی از دلایل اصلی شکست ترک سیگار در بلندمدت است.
برای مقابله با این مانع، روانشناسان توصیه میکنند تمرکز بر موفقیتهای کوچک و مرحلهای باشد و تجربههای قبلی به عنوان دادههای آموزشی دیده شوند، نه شکستهای غیرقابل جبران. حمایت همسر، تشویق کوچکترین پیشرفتها و ارائه ابزارها و روشهای علمی برای ترک، میتواند اعتماد به نفس را بازسازی کند و احتمال موفقیت را افزایش دهد.
رفتارهایی که ترککردن را سختتر میکند
ترک سیگار، علاوه بر وابستگی جسمی و ذهنی و فشارهای محیطی، میتواند با رفتارهای نادرست اطرافیان، به ویژه همسر، پیچیدهتر شود. روانشناسی روابط زوجین و مطالعات روانشناسی سلامت نشان میدهند که رفتارهایی مانند سرزنش، نصیحت مکرر، مقایسه با دیگران و فشار برای ترک فوری نه تنها تأثیر مثبتی ندارند، بلکه مقاومت، اضطراب و بازگشت به سیگار را افزایش میدهند (Fiore et al., 2008; Prochaska & DiClemente, 1983).
سرزنش و نصیحتهای تکراری
سرزنش و تکرار مداوم جملاتی مانند «چرا باز سیگار کشیدی؟» یا «همیشه اشتباه میکنی» باعث افزایش فشار روانی و کاهش خودکارآمدی میشود. روانشناسی رفتار نشان میدهد که افراد وابسته به عادتهای پیچیده مانند سیگار، هنگام مواجهه با سرزنش، وارد حالت دفاعی میشوند و احتمال بروز مقاومت و پنهانکاری افزایش مییابد. نصیحتهای مکرر نیز اثر مشابهی دارند؛ وقتی فرد احساس میکند همسرش مدام او را آموزش میدهد یا او را کنترل میکند، انگیزه برای ترک کاهش مییابد و حتی گاهی تمایل به حفظ رفتار قبلی بیشتر میشود.
تحقیر یا مقایسه با دیگران
مقایسه مرد با افراد دیگر که توانستهاند سیگار را ترک کنند یا تحقیر او به دلیل وابستگیاش، یکی از موانع روانی جدی است. روانشناسی اجتماعی نشان میدهد که تحقیر، باعث کاهش عزت نفس و افزایش فشار روانی میشود و حتی میتواند اثرات جسمی ترک را شدیدتر کند. مردانی که احساس میکنند شکست آنها نسبت به دیگران برجسته شده است، اغلب از تلاش مجدد دست میکشند یا رفتار پنهانانهای اتخاذ میکنند تا از شرمساری و قضاوت جلوگیری کنند.
فشار و تهدید برای ترک فوری
اعمال فشار مستقیم یا تهدید به ترک فوری، بدون توجه به مراحل علمی ترک و وابستگی فرد، نه تنها مفید نیست بلکه میتواند واکنش مقاومت و افزایش استرس ایجاد کند. پژوهشهای روانشناسی اعتیاد نشان میدهند که برنامههای ترک تدریجی و مرحلهای، همراه با حمایت و تشویق، به مراتب مؤثرتر هستند (West, 2017). تهدید و اجبار باعث میشود فرد یا به مقاومت ادامه دهد یا در شرایط استرسزا بازگشت سریع به سیگار داشته باشد.
به طور خلاصه، رفتارهای همسر و اطرافیان نقش حیاتی در موفقیت ترک سیگار دارند. سرزنش، نصیحت مکرر، تحقیر، مقایسه و فشار فوری نه تنها انگیزه ترک را کاهش میدهند، بلکه ممکن است وابستگی جسمی و ذهنی را تقویت کنند. بهترین رویکرد، گفتوگوی همدلانه، تشویق کوچکترین پیشرفتها، ارائه حمایت عملی و توجه به وضعیت روانی و هیجانی فرد است.
چطور حرفم را بزنم که نتیجه بدهد؟
ترک سیگار یک مسیر پیچیده روانی و رفتاری است و موفقیت در این مسیر تا حد زیادی به نوع ارتباط و نحوه حمایت همسر وابسته است. گفتوگوهای مستقیم و اصرار بر ترک فوری معمولاً اثر معکوس دارند و فرد را به حالت دفاعی میبرند. روانشناسی روابط زوجین نشان میدهد که بیان احساسات به جای دستور و اجبار، انتخاب زمان مناسب برای صحبت، و همراهی بدون کنترلگری، تأثیر قابل توجهی در افزایش انگیزه ترک دارد (Gottman, 2015).
گفتن احساس به جای دستور و اجبار
به جای جملاتی مانند «باید سیگار را ترک کنی»، استفاده از جملات من-محور (I-statements) مؤثرتر است. برای مثال:
«وقتی سیگار میکشی، من نگران سلامت تو میشوم و احساس استرس میکنم.»
«دیدن سیگار کشیدن تو باعث میشود آرامش خانه کاهش پیدا کند و احساس ناامنی داشته باشم.»
این روش باعث میشود مرد پیام را به عنوان بیان نیازها و احساسات شریک زندگی دریافت کند، نه به عنوان دستور یا حمله. روانشناسی انگیزه نشان میدهد که افراد زمانی که احساس میکنند دیگران تلاش دارند آنها را کنترل کنند، مقاومت بیشتری از خود نشان میدهند و احتمال ترک موفق کاهش مییابد.
انتخاب زمان مناسب، نه وسط عصبانیت
زمانبندی گفتوگو اهمیت زیادی دارد. صحبت در لحظاتی که فرد خسته، عصبانی یا تحت فشار است، به جای ایجاد تغییر، احتمال تنش و مقاومت را افزایش میدهد. بهترین زمان برای گفتگو، زمانهای آرام و بدون اضطراب، مانند شبهای خلوت یا آخر هفتهها است که فرد ذهن بازتری برای شنیدن و پذیرش تغییر دارد. همچنین، فضای آرام و بدون حواسپرتی کمک میکند پیام به شکل کامل منتقل شود و احساسات منفی با آن ترکیب نشود.
نشاندادن همراهی بهجای کنترلگری
همراهی به معنای پشتیبانی فعال و همدلانه است، نه نظارت یا کنترل. همسر میتواند:
روشهای ترک را با او بررسی کند و گزینههای مختلف ارائه دهد
در روند ترک، تشویق و انگیزه بدهد
محیط خانه را برای کاهش محرکهای سیگار آماده کند
هنگام لغزش، واکنش قضاوتی نداشته باشد
مطالعات روانشناسی نشان میدهند که همراهی و حمایت همسر باعث افزایش خودکارآمدی و انگیزه مرد میشود و احتمال موفقیت ترک را به شکل چشمگیری افزایش میدهد. در مقابل، کنترلگری و فشار مستقیم، استرس و مقاومت روانی ایجاد میکند و میتواند فرد را به بازگشت سریع به سیگار سوق دهد.
به طور خلاصه، برای اینکه حرف شما اثرگذار باشد، لازم است زبان گفتوگو همدلانه، زمانبندی مناسب و پشتیبانی عملی ترکیب شود. این رویکرد نه تنها تنش را کاهش میدهد بلکه مسیر ترک را کوتاهتر و مؤثرتر میکند.
راههای ساده اما موثر برای کمک به ترک سیگار
ترک سیگار یک فرایند تدریجی و مرحلهای است که نیازمند ترکیبی از رویکرد علمی، روانشناسانه و عملی است. حمایت همسر در این مسیر، وقتی با روشهای مرحلهای و تشویق همراه باشد، احتمال موفقیت را به شکل چشمگیری افزایش میدهد. روانشناسان اعتیاد و زوجدرمانی تأکید میکنند که ترک سیگار بدون همراهی محیطی، حمایت عاطفی و مدیریت مرحلهای، به سختی امکانپذیر است (Fiore et al., 2008). در ادامه، راهکارهای ساده اما مؤثر برای کمک به مردان در ترک سیگار بررسی میشود.
پیشنهاد ترک مرحلهبهمرحله
یکی از مؤثرترین روشها، تقسیم فرایند ترک به مراحل کوچک و قابل مدیریت است. به جای انتظار برای ترک یکباره و کامل، میتوان ابتدا تعداد سیگارهای روزانه را کاهش داد، زمانهای مصرف را محدود کرد و به تدریج جایگزینهای سالم ارائه داد. تحقیقات نشان میدهد که این روش باعث کاهش استرس ناشی از ترک ناگهانی و افزایش اعتماد به نفس فرد میشود، زیرا هر مرحله کوچک، موفقیت ملموسی ایجاد کرده و انگیزه برای ادامه مسیر را تقویت میکند (Prochaska & DiClemente, 1983).
کمک در پیدا کردن روش مناسب ترک (پزشک، آدامسهای جایگزین…)
هر فرد با توجه به شدت وابستگی جسمی و روانی، سبک زندگی و انگیزهها، به روش متفاوتی برای ترک نیاز دارد. همسر میتواند او را تشویق کند تا گزینههای متنوع را بررسی کند، مانند:
مشاوره با پزشک یا متخصص ترک سیگار
استفاده از آدامسهای نیکوتیندار یا چسب نیکوتین
داروهای جایگزین یا درمانهای تحت نظر متخصص
برنامههای ترک مرحلهای و آنلاین
این همراهی باعث میشود فرد احساس تنها نبودن و حمایت عملی داشته باشد و احتمال موفقیت افزایش یابد.
تشویق کوچکترین پیشرفت و کمکردن مصرف
تشویق به محض هر پیشرفت، حتی کاهش یک سیگار در روز، میتواند انگیزه را افزایش دهد. روانشناسی رفتار نشان میدهد که تقویت مثبت باعث تثبیت رفتارهای سالم و افزایش خودکارآمدی میشود (Bandura, 1997). به جای تمرکز بر لغزشها، همسر میتواند تمرکز خود را بر موفقیتها و پیشرفتهای کوچک قرار دهد تا فرآیند ترک مثبت و تقویتکننده باشد.
این سه محور—ترک مرحلهای، کمک به انتخاب روش مناسب و تشویق پیشرفتهای کوچک—به شکل علمی و روانشناسانه، فرایند ترک را همدلانه، قابل مدیریت و اثربخش میکند.
ساختن محیط امن و آرام در خانه
ترک سیگار، فرآیندی است که نه تنها نیازمند انگیزه و اراده فرد است بلکه محیط اطراف و شرایط خانه نقش حیاتی در موفقیت آن دارد. مطالعات روانشناسی نشان میدهند که محیطی پرتنش، پر از محرکهای سیگار و کمبود حمایت عاطفی میتواند احتمال بازگشت به مصرف را افزایش دهد (Fiore et al., 2008). بنابراین یکی از مهمترین عوامل موفقیت در ترک، ایجاد محیطی امن، آرام و حمایتگر در خانه است که هم باعث کاهش استرس و وسوسه میشود و هم احساس همراهی و امنیت روانی را تقویت میکند.
کمکردن محرکها و موقعیتهای وسوسهانگیز
محرکهای محیطی مانند در دسترس بودن سیگار، دیدن بستههای سیگار، بوی دود یا حضور افراد سیگاری در محیط، باعث فعال شدن عادتهای ذهنی و جسمی مرتبط با سیگار میشوند. روانشناسی یادگیری نشان میدهد که این محرکها به شکل شرطی باعث ایجاد واکنش اتوماتیک مصرف سیگار میشوند. برای کاهش این اثر، همسر میتواند:
سیگار و لوازم مرتبط را از دسترس خارج کند
محیط خانه را به فضای عاری از دود تبدیل کند
از رفتارهای جایگزین مانند نوشیدن چای یا آب، تنفس عمیق و ورزش کوتاهمدت استفاده کند
این تغییرات ساده اما علمی باعث کاهش وسوسه و افزایش کنترل فرد بر رفتار خود میشوند و مسیر ترک را تسهیل میکنند.
پیشنهاد فعالیتهای آرامکننده بهجای سیگار
یکی دیگر از جنبههای مهم محیط امن، جایگزینی فعالیتهای آرامکننده و کاهشدهنده استرس به جای سیگار است. تحقیقات روانشناسی نشان میدهد که مردانی که سیگار را به عنوان مکانیسم مقابلهای برای استرس استفاده میکنند، بدون جایگزین مناسب، احتمال بازگشت بیشتری دارند. همسر میتواند فعالیتهایی مانند:
تمرینهای تنفس و مدیتیشن کوتاهمدت
پیادهروی یا ورزش سبک در خانه یا فضای باز
گوش دادن به موسیقی آرامبخش
گفتگو و تبادل احساسات با همسر
را پیشنهاد دهد.
این فعالیتها به شکل مستقیم باعث کاهش اضطراب و افزایش حس کنترل فرد میشوند و نقش سیگار را به مرور کمرنگ میکنند.
حمایت بدون دخالت زیاد
حمایت همسر نباید به شکل کنترل یا نظارت شدید باشد، زیرا فشار مستقیم میتواند باعث مقاومت روانی و بازگشت سریع به سیگار شود. روانشناسان زوجدرمانی توصیه میکنند که حمایت شامل همراهی، تشویق و حضور همدلانه بدون قضاوت باشد. مثالها شامل:
تشویق برای کاهش مصرف روزانه بدون مقایسه با دیگران
ارائه پیشنهادهای عملی برای جایگزینی سیگار
تشویق در مراحل کوچک و جشن گرفتن پیشرفتها
گوش دادن به نگرانیها و اضطرابهای فرد بدون انتقاد
این نوع حمایت، احساس امنیت، انگیزه و اعتماد به نفس فرد را افزایش میدهد و فرآیند ترک را همدلانه و پایدار میکند.
در مجموع، ایجاد محیط امن و آرام در خانه شامل حذف محرکها، جایگزینی فعالیتهای کاهشدهنده استرس، و حمایت همدلانه بدون فشار است. ترکیب این سه محور، شرایطی فراهم میکند که ترک سیگار نه یک مبارزه فردی تنشزا، بلکه یک فرایند علمی، تدریجی و قابل کنترل شود.
رسیدگی به دلیلهای پنهانی که پشت سیگار است
سیگار کشیدن، به ویژه در مردان، اغلب صرفاً یک عادت جسمی یا رفتاری ساده نیست؛ بلکه یک مکانیزم پیچیده روانی و هیجانی است که به فرد کمک میکند تا با فشارها، اضطرابها و مشکلات روزمره مقابله کند. بسیاری از مردان حتی خودشان به صورت کامل از دلایل واقعی پشت این رفتار آگاه نیستند و سیگار کشیدن به شکل ناخودآگاه به آنها احساس آرامش کوتاهمدت میدهد. روانشناسی سلامت و روانشناسی اعتیاد نشان میدهند که در بسیاری از موارد، سیگار یک ابزار مقابلهای برای کاهش اضطراب، مدیریت خشم و سرکوب هیجانات منفی است و بدون رسیدگی به این دلایل عمیق، ترک آن بسیار دشوار و پرخطر است (Fiore et al., 2008).
در نتیجه، رسیدگی به دلایل پنهان نیازمند شناخت کامل الگوهای هیجانی، رفتاری و محیطی فرد است. همسر میتواند با دقت و مشاهده رفتارهای روزانه شوهر، موقعیتهایی که به مصرف سیگار منجر میشوند را شناسایی کند و در مورد آنها گفتگو کند. این شناسایی نه تنها به کاهش محرکهای فیزیکی کمک میکند، بلکه فرد را وادار میکند تا درباره دلیل واقعی نیاز خود به سیگار تأمل کند و با آگاهی بیشتری تصمیم به ترک بگیرد.
شناسایی لحظههای اضطرابی و محرکها
یکی از مهمترین مراحل در رسیدگی به دلایل پنهان، شناخت موقعیتها، محرکها و شرایطی است که فرد را به سمت سیگار میکشد. این لحظهها میتوانند شامل استرس کاری، فشارهای اقتصادی، اختلافات خانوادگی، تنشهای عاطفی یا حتی احساس تنهایی و کسالت باشند. روانشناسی یادگیری نشان میدهد که این محرکها به صورت شرطی در مغز ثبت میشوند و حتی مشاهده یک محرک کوچک میتواند واکنش خودکار به مصرف سیگار را فعال کند.
برای مثال، مردی که همیشه پس از یک جلسه سخت کاری سیگار میکشد، ممکن است ناخودآگاه در مواجهه با کوچکترین استرسهای کاری نیز به سمت سیگار برود، حتی اگر انگیزه ترک داشته باشد. بنابراین شناسایی دقیق این لحظات و محرکها، نخستین گام برای طراحی استراتژیهای ترک مرحلهای و جایگزینهای سالم است. این شناسایی باید با همدلی و بدون قضاوت انجام شود تا فرد احساس فشار و سرزنش نکند و بتواند صادقانه درباره واکنشهای خود صحبت کند.
کمک به مدیریت استرس با روشهای جایگزین
پس از شناسایی محرکها و لحظههای اضطرابی، گام بعدی ایجاد راهکارهای جایگزین برای مدیریت استرس است. تحقیقات روانشناسی نشان میدهد که افرادی که جایگزینهای سالم برای کاهش هیجانهای منفی پیدا میکنند، احتمال ترک موفق آنها بسیار بالاتر است (Cohen et al., 2007). این جایگزینها میتوانند شامل تمرینهای تنفس عمیق، مدیتیشن کوتاه، ورزش سبک، گوش دادن به موسیقی آرامبخش، یا حتی گفتگو و تبادل احساسات با همسر باشند.
این روشها به فرد کمک میکنند تا بدون نیاز به نیکوتین، هیجانات و فشارهای روانی خود را مدیریت کند و به مرور زمان سیگار را به عنوان یک مکانیزم مقابلهای بیاثر و غیرضروری ببیند. همسر نقش مهمی دارد که با ایجاد فضایی امن و تشویق فرد به استفاده از این روشها، انگیزه و اعتماد به نفس او را تقویت کند.
صحبت درباره مشکلاتی که پشت سیگار پنهان میشود
یکی دیگر از ابعاد حیاتی رسیدگی به دلایل پنهان، گفتگو درباره مشکلات و فشارهای روانی است که به شکل غیرمستقیم باعث مصرف سیگار میشوند. بسیاری از مردان، سیگار را به عنوان راهی برای «خفه کردن» اضطراب، خشم یا احساس ناکامی استفاده میکنند و تا زمانی که این مشکلات حل نشوند، ترک واقعی امکانپذیر نیست. گفتگو باید با همدلی، بدون قضاوت و با پذیرش هیجانات فرد انجام شود تا بتواند احساس امنیت و اعتماد ایجاد کند.
در این فرایند، همسر میتواند به جای تمرکز بر رفتار سیگار، بر شناخت احساسات، نگرانیها و محرکهای روانی پشت آن تمرکز کند. این کار نه تنها باعث میشود مرد انگیزه بیشتری برای ترک پیدا کند، بلکه ارتباط عاطفی و صمیمیت بین زوجین نیز تقویت میشود و فضای خانه به محیطی امن و حمایتگر برای تغییر تبدیل میشود.
در مجموع، رسیدگی به دلیلهای پنهان پشت سیگار، فرآیندی سهگانه و مکمل است که شامل شناسایی محرکها و لحظههای اضطرابی، جایگزین کردن روشهای سالم برای مدیریت استرس و گفتگو درباره مشکلات روانی و هیجانی میشود. ترکیب این سه عامل، فرایند ترک را پایدار، علمی و روانشناسانه مؤثر میکند و احتمال موفقیت را به شکل چشمگیری افزایش میدهد.
چه زمانی لازم است از متخصص کمک بگیریم؟
ترک سیگار فرآیندی پیچیده و چندبعدی است که شامل وابستگی جسمی، روانی و رفتاری میشود و در بسیاری از موارد حمایت همسر و راهکارهای خانگی کافی است. اما گاهی شرایطی پیش میآید که فرایند ترک به کمک متخصص نیاز دارد، زیرا تلاشهای فرد و اطرافیان به تنهایی نمیتواند اثرپذیری مطلوب ایجاد کند. روانشناسی اعتیاد و مطالعات متعدد نشان میدهند که شناسایی زمان مناسب برای مراجعه به متخصص میتواند از شکستهای مکرر، اضطراب و تنشهای روانی جلوگیری کرده و مسیر ترک را پایدار و علمی کند (Fiore et al., 2008). در ادامه، سه موقعیت اصلی که مراجعه به متخصص ضروری است، با جزئیات توضیح داده میشوند.
وقتی وابستگی شدید است و تلاشهای قبلی شکست خورده
یکی از واضحترین نشانهها برای نیاز به کمک تخصصی، وابستگی شدید به نیکوتین است. افرادی که با وجود تلاشهای متعدد برای ترک، کاهش مصرف قابل توجهی ندارند یا هر بار بازگشت به سیگار دارند، نشان میدهند که وابستگی جسمی و ذهنی آنها عمیق و مقاوم است. این وابستگی شامل علائم ترک شدید مانند اضطراب، بیقراری، اختلال خواب و افزایش تحریکپذیری میشود که کنترل آنها بدون مداخله علمی بسیار دشوار است. مطالعات نشان میدهند که برنامههای مرحلهای ترک همراه با داروهای جایگزین نیکوتین یا داروهای تجویزی میتوانند اثرگذاری را به شکل چشمگیری افزایش دهند. مراجعه به متخصص در این مرحله نه تنها فرایند ترک را علمی و ساختاریافته میکند، بلکه استرس روانی و احساس ناتوانی فرد را کاهش داده و اعتماد به نفس او برای ادامه مسیر را بازسازی میکند.
وقتی سیگار بر سلامت جسمی یا زندگی خانوادگی اثر جدی گذاشته
یکی دیگر از شرایط مهم، زمانی است که مصرف سیگار باعث ایجاد مشکلات جدی برای سلامت جسمی یا کیفیت زندگی خانوادگی شده است. بیماریهای قلبی، فشار خون بالا، مشکلات تنفسی یا سایر اختلالات مرتبط با نیکوتین، از جمله شرایطی هستند که ترک فوری و تحت نظارت متخصص را الزامی میکنند. همچنین، سیگار کشیدن میتواند تنشها و اختلافات خانوادگی را افزایش دهد و آرامش خانه را تحت تأثیر قرار دهد. روانشناسان اعتیاد و زوجدرمانی تأکید میکنند که مراجعه به متخصص در این شرایط به فرد کمک میکند تا ترک سیگار را با کمترین فشار روانی و بیشترین اثربخشی انجام دهد و همزمان حمایت و برنامهریزی علمی برای کاهش اثرات منفی بر خانواده و سلامت جسمی فراهم شود.
وقتی خودش میگوید «نمیتونم» یا «نمیخوام دربارهاش حرف بزنم»
یکی از مهمترین شاخصهای نیاز به متخصص، اظهارات فرد درباره ناتوانی یا بیانگیزگی برای ترک است. وقتی مرد به همسر یا خود میگوید «نمیتونم ترک کنم» یا «نمیخوام دربارهاش حرف بزنم»، این نشان میدهد که وابستگی عمیق، اضطراب روانی و کاهش خودکارآمدی باعث شده تلاشهای شخصی و خانگی بیاثر باشند. روانشناسی انگیزه و رفتار نشان میدهد که در این شرایط، تنها حمایت همسر کافی نیست و نیاز به مداخله تخصصی برای بازسازی اعتماد به نفس، ارائه روشهای علمی ترک و مدیریت علائم ترک وجود دارد. متخصص میتواند با طراحی برنامه شخصی، ترکیب روشهای رفتاری، دارویی و روانشناختی، مسیر ترک را همدلانه، علمی و پایدار کند.
نتیجهگیری
ترک سیگار یک تصمیم ناگهانی نیست؛ یک مسیر تدریجی است.
با حمایت آرام، تشویق، فهمیدن دلیلها و هماهنگی مرحلهبهمرحله، احتمال ترک موفق بسیار بیشتر میشود.
ترک سیگار یک فرآیند پیچیده و چندبعدی است که تنها به اراده فرد وابسته نیست و عوامل روانی، جسمی، رفتاری و محیطی در آن نقش حیاتی ایفا میکنند. مطالعات روانشناسی اعتیاد نشان میدهند که موفقیت در ترک سیگار زمانی پایدار است که برنامه ترک بر اساس تحلیل علمی وابستگی جسمی و روانی، مدیریت استرس، حمایت اجتماعی و اصلاح محیط طراحی شده باشد (Fiore et al., 2008). بسیاری از مردان، حتی وقتی از مضرات سیگار آگاه هستند و انگیزه ترک دارند، به دلیل ترکیب وابستگی نیکوتین، فشارهای روانی، عادتهای رفتاری و تجربههای شکستخورده، نمیتوانند به تنهایی این فرایند را به نتیجه برسانند. این موضوع نشان میدهد که حمایت همسر و محیط خانوادگی، همراه با رویکرد علمی، نقش کلیدی در موفقیت ترک ایفا میکند.
یکی از مهمترین نکات روانشناختی در ترک سیگار، شناخت الگوهای رفتاری و هیجانی فرد است. سیگار کشیدن اغلب یک مکانیسم مقابلهای برای کاهش اضطراب، مدیریت فشارهای روزمره یا سرکوب هیجانات منفی است. بنابراین، تلاش برای ترک بدون توجه به این عوامل، شبیه تلاش برای حل یک مشکل بدون شناخت ریشههای آن است. همسر میتواند با مشاهده دقیق رفتارهای روزانه، شناسایی لحظههای پرتنش و محرکهای مصرف، و ایجاد جایگزینهای سالم برای مدیریت هیجانات، نقش مهمی در افزایش احتمال موفقیت داشته باشد. روانشناسی سلامت نشان میدهد که ارائه جایگزینهای مؤثر، مانند تمرینهای تنفس عمیق، ورزش سبک، مدیتیشن، فعالیتهای خلاقانه یا گفتگو درباره نگرانیها، باعث کاهش وابستگی ذهنی و هیجانی به سیگار میشود و فرد را به تدریج از وابستگی جسمی نیز رها میسازد.
همچنین، نقش گفتوگوی همدلانه و ارتباط عاطفی با همسر در این مسیر غیرقابل انکار است. مطالعات زوجدرمانی نشان میدهند که برخورد با سیگار کشیدن به شکل سرزنش، تحقیر، نصیحتهای مکرر یا فشار برای ترک فوری، باعث افزایش مقاومت و اضطراب میشود و حتی میتواند اثر معکوس داشته باشد (Gottman, 2015). در مقابل، استفاده از جملات من-محور، بیان احساسات به جای دستور، انتخاب زمان مناسب برای گفتگو و نشان دادن همراهی بدون کنترلگری، خودکارآمدی و انگیزه فرد را افزایش میدهد و فرایند ترک را به شکل همدلانه، علمی و پایدار پیش میبرد.
از سوی دیگر، تشویق کوچکترین پیشرفتها و تثبیت رفتارهای مثبت مرحلهای نیز اهمیت بالایی دارد. روانشناسی رفتار و نظریه خودکارآمدی (Bandura, 1997) نشان میدهد که بازخورد مثبت در مراحل ابتدایی ترک، اعتماد به نفس فرد را افزایش میدهد و احتمال بازگشت به سیگار را کاهش میدهد. بنابراین، تمرکز بر موفقیتهای کوچک و جشن گرفتن آنها، به جای تمرکز بر لغزشها، میتواند فرایند ترک را ملموس، انگیزهبخش و پایدار کند.
در نهایت، برخی شرایط وجود دارند که توجه به متخصص ترک اعتیاد یا پزشک را ضروری میکنند. این شرایط شامل وابستگی شدید، اثرات منفی سیگار بر سلامت جسمی یا روانی و کاهش اعتماد به نفس و انگیزه ترک است. مداخله تخصصی، شامل داروهای جایگزین نیکوتین، درمانهای رفتاری و مشاوره روانشناختی، فرایند ترک را علمی، ساختاریافته و مطمئن میکند و در عین حال فشار روانی فرد و خانواده را کاهش میدهد.
به طور خلاصه، ترک سیگار یک مسیر تدریجی و چندمرحلهای است که با ترکیب حمایت همسر، ایجاد محیط امن و آرام، مدیریت استرس، گفتگو همدلانه، تشویق پیشرفتهای کوچک و مداخله تخصصی در صورت نیاز، احتمال موفقیت پایدار آن به شکل چشمگیری افزایش مییابد. این فرایند نه تنها به سلامت جسمی و روانی فرد کمک میکند، بلکه کیفیت رابطه زناشویی، صمیمیت خانوادگی و آرامش خانه را نیز تقویت میکند.
در نتیجه، ترک سیگار تصمیمی ناگهانی نیست بلکه یک مسیر علمی، روانشناسانه و قابل مدیریت است که با صبر، همراهی و رویکرد مرحلهای میتواند به تغییر پایدار و بهبود کیفیت زندگی فرد و خانواده منجر شود.
سوالات پرتکرار (FAQ)
1. چطور بدون دعوا از شوهرم بخواهم سیگار را کم یا ترک کند؟
ترک سیگار یک فرآیند پیچیده و چندبعدی است که تنها به اراده فرد وابسته نیست و عوامل روانی، جسمی، رفتاری و محیطی در آن نقش حیاتی ایفا میکنند. مطالعات روانشناسی اعتیاد نشان میدهند که موفقیت در ترک سیگار زمانی پایدار است که برنامه ترک بر اساس تحلیل علمی وابستگی جسمی و روانی، مدیریت استرس، حمایت اجتماعی و اصلاح محیط طراحی شده باشد (Fiore et al., 2008). بسیاری از مردان، حتی وقتی از مضرات سیگار آگاه هستند و انگیزه ترک دارند، به دلیل ترکیب وابستگی نیکوتین، فشارهای روانی، عادتهای رفتاری و تجربههای شکستخورده، نمیتوانند به تنهایی این فرایند را به نتیجه برسانند. این موضوع نشان میدهد که حمایت همسر و محیط خانوادگی، همراه با رویکرد علمی، نقش کلیدی در موفقیت ترک ایفا میکند.
یکی از مهمترین نکات روانشناختی در ترک سیگار، شناخت الگوهای رفتاری و هیجانی فرد است. سیگار کشیدن اغلب یک مکانیسم مقابلهای برای کاهش اضطراب، مدیریت فشارهای روزمره یا سرکوب هیجانات منفی است. بنابراین، تلاش برای ترک بدون توجه به این عوامل، شبیه تلاش برای حل یک مشکل بدون شناخت ریشههای آن است. همسر میتواند با مشاهده دقیق رفتارهای روزانه، شناسایی لحظههای پرتنش و محرکهای مصرف، و ایجاد جایگزینهای سالم برای مدیریت هیجانات، نقش مهمی در افزایش احتمال موفقیت داشته باشد. روانشناسی سلامت نشان میدهد که ارائه جایگزینهای مؤثر، مانند تمرینهای تنفس عمیق، ورزش سبک، مدیتیشن، فعالیتهای خلاقانه یا گفتگو درباره نگرانیها، باعث کاهش وابستگی ذهنی و هیجانی به سیگار میشود و فرد را به تدریج از وابستگی جسمی نیز رها میسازد.
همچنین، نقش گفتوگوی همدلانه و ارتباط عاطفی با همسر در این مسیر غیرقابل انکار است. مطالعات زوجدرمانی نشان میدهند که برخورد با سیگار کشیدن به شکل سرزنش، تحقیر، نصیحتهای مکرر یا فشار برای ترک فوری، باعث افزایش مقاومت و اضطراب میشود و حتی میتواند اثر معکوس داشته باشد (Gottman, 2015). در مقابل، استفاده از جملات من-محور، بیان احساسات به جای دستور، انتخاب زمان مناسب برای گفتگو و نشان دادن همراهی بدون کنترلگری، خودکارآمدی و انگیزه فرد را افزایش میدهد و فرایند ترک را به شکل همدلانه، علمی و پایدار پیش میبرد.
از سوی دیگر، تشویق کوچکترین پیشرفتها و تثبیت رفتارهای مثبت مرحلهای نیز اهمیت بالایی دارد. روانشناسی رفتار و نظریه خودکارآمدی (Bandura, 1997) نشان میدهد که بازخورد مثبت در مراحل ابتدایی ترک، اعتماد به نفس فرد را افزایش میدهد و احتمال بازگشت به سیگار را کاهش میدهد. بنابراین، تمرکز بر موفقیتهای کوچک و جشن گرفتن آنها، به جای تمرکز بر لغزشها، میتواند فرایند ترک را ملموس، انگیزهبخش و پایدار کند.
در نهایت، برخی شرایط وجود دارند که توجه به متخصص ترک اعتیاد یا پزشک را ضروری میکنند. این شرایط شامل وابستگی شدید، اثرات منفی سیگار بر سلامت جسمی یا روانی و کاهش اعتماد به نفس و انگیزه ترک است. مداخله تخصصی، شامل داروهای جایگزین نیکوتین، درمانهای رفتاری و مشاوره روانشناختی، فرایند ترک را علمی، ساختاریافته و مطمئن میکند و در عین حال فشار روانی فرد و خانواده را کاهش میدهد.
به طور خلاصه، ترک سیگار یک مسیر تدریجی و چندمرحلهای است که با ترکیب حمایت همسر، ایجاد محیط امن و آرام، مدیریت استرس، گفتگو همدلانه، تشویق پیشرفتهای کوچک و مداخله تخصصی در صورت نیاز، احتمال موفقیت پایدار آن به شکل چشمگیری افزایش مییابد. این فرایند نه تنها به سلامت جسمی و روانی فرد کمک میکند، بلکه کیفیت رابطه زناشویی، صمیمیت خانوادگی و آرامش خانه را نیز تقویت میکند.
در نتیجه، ترک سیگار تصمیمی ناگهانی نیست بلکه یک مسیر علمی، روانشناسانه و قابل مدیریت است که با صبر، همراهی و رویکرد مرحلهای میتواند به تغییر پایدار و بهبود کیفیت زندگی فرد و خانواده منجر شود.
2. اگر هر بار ترک میکند و دوباره برمیگردد، چه کنم؟
بازگشت به سیگار بعد از تلاش برای ترک، امری طبیعی است و روانشناسی اعتیاد آن را به عنوان عقبگرد مرحلهای در فرایند ترک میداند، نه شکست نهایی (Prochaska & DiClemente, 1983). مهم است که همسر با واکنش منفی یا سرزنش، فشار و خشم، مسیر ترک را دشوارتر نکند.
بهترین راهکار، تحلیل علت بازگشت و ایجاد تغییر در محیط و رفتارهاست. برای مثال، شناسایی موقعیتها و محرکهایی که باعث بازگشت شدهاند، ارائه جایگزینهای سالم برای مدیریت استرس، و تشویق به تلاش مجدد، مؤثرترین رویکردها هستند. همچنین، بازگشت به سیگار میتواند فرصتی باشد برای بازنگری در روشهای ترک و استفاده از حمایت متخصص، به ویژه اگر وابستگی جسمی و ذهنی شدید باشد.
مطالعات نشان میدهند که موفقیت در ترک، معمولاً نیازمند چندین تلاش و اصلاح مسیر است و حمایت همسر، همراهی علمی و محیط امن، احتمال موفقیت نهایی را به شکل چشمگیری افزایش میدهد.
3. آیا ترک اجباری جواب میدهد؟
تحقیقات روانشناسی نشان میدهند که ترک اجباری یا تحمیلی معمولاً بیاثر و حتی مضر است. فشار مستقیم برای ترک، تهدید یا مجازات باعث افزایش اضطراب و مقاومت فرد میشود و ممکن است میل به سیگار را حتی بیشتر کند (Gottman, 2015). انسانها به ویژه در مواجهه با عادات پیچیده و وابستگی شدید، وقتی احساس کنترل از خارج تحمیل شود، واکنش دفاعی و مقاومت روانی نشان میدهند.
روش علمی و روانشناسانه، ترک تدریجی، مرحلهای و همدلانه است. فرد باید با انتخاب خودش، با انگیزه داخلی و با حمایت عملی و عاطفی همسر پیش برود. ترکیب حمایت، تشویق، جایگزینی فعالیتها و مدیریت محرکها نتیجه پایدار و مؤثری دارد و فشار روانی و تنش در خانواده را کاهش میدهد.
4. چرا بعضی مردها ترک را سختتر تجربه میکنند؟
دلایل روانشناختی و جسمی متعددی وجود دارد که ترک سیگار در برخی مردان دشوارتر است. از نظر جسمی، وابستگی به نیکوتین، سطح آنزیمهای متابولیزهکننده نیکوتین و شدت عادت روزانه میتواند شدت ترک را افزایش دهد. از نظر روانی، استفاده از سیگار به عنوان مکانیزم مقابلهای برای اضطراب، استرس کاری، فشارهای خانوادگی یا سرکوب هیجانات باعث میشود ترک دشوار شود.
همچنین، تجربههای شکستخورده قبلی و کاهش اعتماد به نفس در ترک، انگیزه را کاهش میدهد. تحقیقات نشان میدهند که وقتی مردان تجربه شکست داشته باشند، احتمال بازگشت سریع به سیگار بیشتر است و نیاز به حمایت تخصصی، تشویق مثبت و برنامه مرحلهای دارند. بنابراین سختی ترک ترکیبی از عوامل جسمی، روانی و اجتماعی است و نیازمند مدیریت علمی و روانشناسانه است.
5. چه زمانی نیاز است به پزشک یا متخصص ترک اعتیاد مراجعه کنیم؟
مراجعه به متخصص یا پزشک زمانی ضروری است که وابستگی شدید باشد، تلاشهای خانگی و حمایت همسر نتیجهبخش نباشد، سیگار اثرات جدی بر سلامت جسمی یا روانی داشته باشد یا فرد انگیزه کافی برای ترک نداشته باشد. متخصص میتواند با استفاده از داروهای جایگزین نیکوتین، درمانهای رفتاری، مشاوره روانشناختی و برنامههای مرحلهای، مسیر ترک را علمی، ساختاریافته و پایدار کند. روانشناسی اعتیاد تأکید میکند که مداخله تخصصی، هم احتمال موفقیت را افزایش میدهد و هم فشار روانی، استرس و تنش خانوادگی را کاهش میدهد.
منابع
1. U.S. Public Health Service. (2008). A Clinical Practice Guideline for Treating Tobacco Use and Dependence: 2008 Update. American Journal of Preventive Medicine, 35(2), 158–176
2. Cochrane Tobacco Addiction Group. (2017). Internet‑based interventions for smoking cessation. Cochrane Database of Systematic Reviews.
3. Cochrane Tobacco Addiction Group. (2020). Does stopping smoking improve mental health? Cochrane Database of Systematic Reviews.
4. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4465757
5. https://www.cochrane.org/fa/evidence/CD007078_can-internet-based-interventions-help-people-stop-smoking
